روش‌انس‌باقرآن(ویژه‌جوانان)(ازطریقکارگاه‌آموزشیمفسرین[سطح 3] صفحه 80

معرّفي كتاب «فُرات كوفي»

كتاب فُرات، تفسيري روايي است ، مانند تفسير عَيّاشِيّ و عليّ‌بن ابراهيم قمّي كه به روش تفاسير روايي، روايات تفسيري و تطبيقي را جمع‌آوري كرده‌است. بيشترين موضوعش درباره‌اهل‌بيت(ع) است. مؤلّف اين كتاب ، شيخ ابوالقاسم فرات‌بن ابراهيم بن فرات كوفي از علماي شيعه زيديه «متولد قرن سوم و متوفاي اوائل قرن چهارم احتمالاً تا سال 308 ه.ق مصادف با 299 ه.ش» از اعلام غيبت صغري و استاد محدّثين زمان خود بود. او در عصر ثقة‌الاسلام كليني و حافظ ابن عُقْدَة مي‌زيسته است . با نگاهي به زندگي و مشايخ و اساتيد حديثي وي روشن مي‌شود كه وي زيدي‌مذهب بوده است، گرچه رواياتي را از امام باقر(ع) و حضرت صادق (ع) نقل مي‌كند؛ همچنان كه بسياري از روايات صدوق به فرات مي‌رسد و لذا احتمال داده شده كه وي اثناعشري باشد ، اما در آغاز زيدي بوده و سپس امامي شده باشد، گرچه نكته‌اي دال بر دوازده‌امامي بودنش در اين كتاب يافت نمي‌شود. اين كتاب در قرن سوم هجري قمري به زبان عربي و در يك جلد تأليف شده است.

كتاب با مقدّمه‌اي درباره جايگاه اهل بيت (ع) در تفسير و فضيلت آن شروع مي‌شود ؛ آنگاه

-115

روايات تفسيري و تطبيقي و تأويلي را كه عمدتا در باب اهل بيت(ع) است، نقل مي‌كند ؛ بنابراين عمده گزينش اين روايات ـ چه در توضيح و تبيين آيات و چه در منطبق‌كردن آيات به اميرمؤمنان (ع) و اهل بيت(ع) ـ با جهت‌گيري كلامي(1) است.

روش مفسِّر در نقل اسامي روات و مشايخ حديثي خود، گزيده‌گويي و اشاره است . جز نقل حديث، كلامي از مؤلّف در توضيح روايات يا نقد آن يا اضافه كردن نكته و تعليقه‌اي(2) در تفسير وجود ندارد.

مرحوم صدوق و برخي ديگر از قدما، مانند حاكم حَسَكانِيّ از فرات و كتابش روايت كرده‌اند و او را معتمد خودشان دانسته‌اند. اين كتاب مدّتي پس از تأليف ، از حضور در مجامع و كتابخانه‌ها مخفي بوده تا آنكه مرحوم علامه مجلسي به آن دسترسي پيدا مي‌كند و روايات وي را در كتاب خود (بحارالانوار) نقل مي‌كند. روايات تفسيري در اين كتاب، براساس ترتيب سوره‌ها و آيه‌هاست. پيش از تحقيق اخير، كتاب، به‌صورت نامرتّب تنظيم شده بود و احاديث هر سوره و آيه همگي در جاي خود قرار نداشته است. از سوي ديگر ، همان‌طور

1- اعتقادي.

2- شرحي كه در حاشيه كتاب نوشته شود.

-116